Nazwa „spółka z ograniczoną odpowiedzialnością” może sugerować, że osoby prowadzące jej sprawy nigdy nie odpowiadają prywatnym majątkiem za zobowiązania spółki. Zasadniczo dłużnikiem rzeczywiście jest spółka jako odrębna osoba prawna. Ograniczenie odpowiedzialności nie ma jednak charakteru absolutnego.

Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, wierzyciel może – po spełnieniu określonych warunków – wystąpić z żądaniem zapłaty przeciwko członkom jej zarządu. Jest to jedno z najistotniejszych ryzyk związanych z pełnieniem funkcji w zarządzie, które powinno być uwzględniane przy podejmowaniu decyzji dotyczących funkcjonowania spółki.

Najważniejsze w skrócie

  • Za swoje zobowiązania w pierwszej kolejności odpowiada spółka z o.o.
  • Jeżeli egzekucja z jej majątku okaże się bezskuteczna, odpowiedzialność może obciążyć członków zarządu.
  • Odpowiadać mogą również byli członkowie zarządu.
  • Wierzyciel musi co do zasady wykazać istnienie wierzytelności oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce.
  • Członek zarządu może się bronić, wykazując jedną z przesłanek przewidzianych w art. 299 § 2 k.s.h.
  • Sam podział obowiązków w zarządzie albo twierdzenie, że finansami zajmował się ktoś inny, zazwyczaj nie wystarczą do uwolnienia się od odpowiedzialności.
  • Inne zasady dotyczą zaległości podatkowych i składek ZUS.

Co wynika z art. 299 k.s.h.?

Zgodnie z art. 299 § 1 Kodeksu spółek handlowych, jeżeli egzekucja przeciwko spółce z o.o. okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania.

Wierzyciel nie może zatem od razu pominąć spółki i skierować roszczenia do zarządu tylko dlatego, że spółka opóźnia się z zapłatą. Najpierw powinien uzyskać odpowiedni tytuł przeciwko spółce i wykazać, że uzyskanie należności z jej majątku nie jest możliwe.

Solidarność członków zarządu pozwala wierzycielowi skierować żądanie przeciwko wszystkim osobom odpowiedzialnym albo tylko przeciwko niektórym z nich. Wewnętrzne rozliczenia pomiędzy członkami zarządu stanowią odrębną kwestię.

Co musi wykazać wierzyciel?

W typowej sprawie wierzyciel powinien wykazać:

  1. istnienie zobowiązania spółki;
  2. uzyskanie przeciwko spółce tytułu egzekucyjnego;
  3. bezskuteczność egzekucji z jej majątku;
  4. pełnienie przez pozwanego funkcji członka zarządu w okresie istotnym dla powstania odpowiedzialności.

Sąd Najwyższy wskazuje, że odpowiedzialność obejmuje co do zasady zobowiązania istniejące w czasie pełnienia mandatu przez danego członka zarządu. Nie ma natomiast decydującego znaczenia, czy bezskuteczna egzekucja została przeprowadzona jeszcze podczas pełnienia przez niego funkcji, czy dopiero po jego odwołaniu lub rezygnacji. Stanowisko to zostało potwierdzone m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2025 r., II CSKP 912/23.

Najczęstszym dowodem bezskuteczności egzekucji jest postanowienie komornika o jej umorzeniu ze względu na brak majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela. Nie jest to jednak jedyny dopuszczalny dowód.

Bezskuteczność może wynikać również z innych okoliczności, przykładowo z oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości z powodu braku majątku wystarczającego nawet na koszty postępowania. Zebrany materiał powinien jednak pokazywać, że zaspokojenie nie jest możliwe z całego realnie dostępnego majątku spółki, a nie tylko z jednego rachunku bankowego.

Wierzyciel powinien zatem odpowiednio zaplanować zarówno postępowanie przeciwko spółce, jak i późniejsze dochodzenie roszczenia od członków zarządu.

Czy po rezygnacji z zarządu odpowiedzialność znika?

Nie. Rezygnacja albo odwołanie z zarządu nie usuwa automatycznie odpowiedzialności za zobowiązania istniejące w okresie pełnienia funkcji.

Dlatego w takiej sprawie należy dokładnie ustalić:

  • kiedy dana osoba została powołana do zarządu;
  • kiedy i w jaki sposób jej mandat wygasł;
  • kiedy powstało zobowiązanie spółki;
  • kiedy pojawiły się podstawy do ogłoszenia upadłości;
  • jaka była sytuacja finansowa spółki w tym okresie.

Sam aktualny odpis z KRS może nie wystarczyć. Wpis dotyczący składu zarządu nie tworzy mandatu, lecz ujawnia określony stan prawny. Znaczenie mogą mieć również uchwały wspólników, oświadczenie o rezygnacji i dowody jego skutecznego złożenia.

Z drugiej strony sam status wspólnika albo prokurenta nie powoduje odpowiedzialności na podstawie art. 299 k.s.h. Odpowiedzialność ta jest związana z pełnieniem funkcji członka zarządu, chyba że inna podstawa prawna uzasadnia odpowiedzialność danej osoby.

Jak członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności?

Art. 299 § 2 k.s.h. przewiduje trzy podstawowe sposoby obrony. Członek zarządu może wykazać, że:

  • we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości albo w tym czasie wydano odpowiednie rozstrzygnięcie w postępowaniu restrukturyzacyjnym;
  • niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;
  • mimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości wierzyciel nie poniósł szkody.

Ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywa zasadniczo na członku zarządu. Wierzyciel nie musi więc na początku wykazywać, że pozwany celowo albo wskutek niedbalstwa doprowadził do niewypłacalności spółki. Zasady rozłożenia ciężaru dowodu wyjaśnił m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z 25 lipca 2013 r., II CSK 181/12.

Wniosek o upadłość złożony we właściwym czasie

Zgodnie z art. 21 Prawa upadłościowego dłużnik powinien zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości nie później niż w terminie 30 dni od dnia wystąpienia podstawy upadłości.

Dłużnik jest niewypłacalny przede wszystkim wtedy, gdy utracił zdolność wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa wprowadza domniemanie, że utrata tej zdolności nastąpiła, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań przekracza trzy miesiące.

W przypadku osoby prawnej podstawą niewypłacalności może być również utrzymująca się ponad 24 miesiące przewaga zobowiązań pieniężnych nad wartością jej majątku.

W praktyce największym problemem bywa ustalenie konkretnej daty powstania niewypłacalności. Nie musi być ona tożsama z datą pierwszej niezapłaconej faktury, zajęcia rachunku ani zakończenia działalności. Ocena często wymaga analizy ksiąg rachunkowych, bilansów, przepływów finansowych, terminów płatności i rzeczywistej zdolności spółki do regulowania zobowiązań.

Brak winy członka zarządu

Członek zarządu może próbować wykazać, że nie ponosi winy za niezłożenie wniosku o upadłość. Nie jest to jednak prosta linia obrony.

Samo stwierdzenie, że dana osoba nie zajmowała się finansami, była „członkiem zarządu tylko formalnie” albo polegała na księgowości, może okazać się niewystarczające. Sąd Najwyższy wskazywał, że wewnętrzny podział obowiązków pomiędzy członkami zarządu sam w sobie nie uchyla odpowiedzialności – zob. wyrok Sądu Najwyższego z 15 maja 2014 r., III CSK 46/10.

Każdy przypadek wymaga jednak indywidualnej oceny. Znaczenie mogą mieć między innymi rzeczywisty dostęp do dokumentów, stan zdrowia, działania pozostałych osób, czas pełnienia funkcji oraz to, czy członek zarządu podejmował próby ustalenia sytuacji finansowej spółki.

Brak szkody wierzyciela

Trzecia możliwość polega na wykazaniu, że wierzyciel nie poniósł szkody wskutek niezłożenia wniosku o upadłość w odpowiednim czasie.

Może chodzić przykładowo o sytuację, w której nawet terminowe zgłoszenie upadłości nie zapewniłoby wierzycielowi wyższego poziomu zaspokojenia. Taka obrona zwykle wymaga odtworzenia hipotetycznego przebiegu postępowania upadłościowego i ustalenia, jaką kwotę wierzyciel mógłby w nim uzyskać.

Nie wystarczy zatem ogólne twierdzenie, że spółka i tak nie miała majątku. Potrzebne są konkretne dane finansowe, a niekiedy także opinia biegłego.

Szczególna sytuacja byłego członka zarządu

Istotny wyjątek dotyczy sytuacji, w której orzeczenie przeciwko spółce zostało wydane w postępowaniu wszczętym już po utracie przez daną osobę statusu członka zarządu.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 kwietnia 2023 r., P 5/19, zakwestionował przepisy w zakresie, w jakim nie pozwalały takiemu byłemu członkowi zarządu wykazać, że wierzytelność stwierdzona późniejszym orzeczeniem w rzeczywistości nie istniała.

Nie oznacza to jednak, że każdy były członek zarządu może ponownie podważać dowolny prawomocny wyrok wydany przeciwko spółce. Wyjątek dotyczy określonej sytuacji, w której nie miał on możliwości uczestniczenia w postępowaniu przeciwko spółce, ponieważ w chwili jego wszczęcia nie pełnił już funkcji.

Jakiej kwoty może żądać wierzyciel?

Odpowiedzialność członka zarządu może obejmować nie tylko należność główną. W zależności od okoliczności mogą do niej zostać wliczone również:

  • odsetki od zobowiązania spółki;
  • koszty procesu przeciwko spółce;
  • koszty bezskutecznego postępowania egzekucyjnego.

Sąd Najwyższy potwierdził taki zakres odpowiedzialności w uchwale z 7 grudnia 2012 r., III CZP 108/12.

Po powstaniu roszczenia wobec członka zarządu znaczenie ma również skierowanie do niego wezwania do zapłaty. Może ono wpływać na możliwość naliczania dalszych odsetek za opóźnienie oraz na późniejsze rozstrzygnięcie o kosztach procesu.

Czy art. 299 k.s.h. obejmuje podatki i składki ZUS?

W przypadku zaległości podatkowych oraz składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się regulacje szczególne, a nie klasyczne powództwo oparte na art. 299 k.s.h.

Odpowiedzialność członków zarządu za zaległości podatkowe reguluje przede wszystkim art. 116 Ordynacji podatkowej. Do należności składkowych odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy wskazane w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odpowiedzialność jest wówczas ustalana w innym trybie, zazwyczaj w drodze decyzji właściwego organu. Inne mogą być również przesłanki, terminy, ciężar dowodu i środki zaskarżenia. Nie należy więc automatycznie przenosić zasad wynikających z art. 299 k.s.h. na sprawy podatkowe lub składkowe.

Kiedy przedawnia się roszczenie przeciwko członkowi zarządu?

Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z 7 listopada 2008 r., III CZP 72/08, przyjął, że do roszczeń wynikających z art. 299 k.s.h. stosuje się przepisy dotyczące przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym.

Zgodnie z art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego roszczenie takie przedawnia się zasadniczo po upływie trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł dowiedzieć się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia zdarzenia wywołującego szkodę.

W praktyce początek biegu trzyletniego terminu często wiąże się z uzyskaniem wiarygodnej informacji o bezskuteczności egzekucji. Nie zawsze musi to być data formalnego postanowienia komornika. Jeżeli wierzyciel wcześniej wiedział, że spółka nie posiada majątku, sąd może odmiennie ocenić początek biegu przedawnienia.

Z tego powodu wierzyciel nie powinien odkładać analizy odpowiedzialności członków zarządu do ostatniej chwili.

Jakie dokumenty mają największe znaczenie?

Z perspektywy wierzyciela istotne będą przede wszystkim:

  • tytuł wykonawczy przeciwko spółce;
  • dokumentacja postępowania egzekucyjnego;
  • postanowienie o umorzeniu egzekucji;
  • pełna historia wpisów spółki w KRS;
  • informacje o postępowaniu upadłościowym lub restrukturyzacyjnym;
  • wezwanie członka zarządu do zapłaty.

Członek zarządu powinien natomiast zgromadzić dokumenty pozwalające odtworzyć sytuację finansową spółki w okresie pełnienia funkcji, w szczególności sprawozdania finansowe, księgi, zestawienia zobowiązań, wyciągi bankowe, uchwały, korespondencję oraz dokumenty dotyczące ewentualnego wniosku upadłościowego albo restrukturyzacji.

W sporach na podstawie art. 299 k.s.h. sama deklaracja, że spółka „miała przejściowe problemy” albo że członek zarządu „nie znał jej sytuacji”, zwykle nie zastąpi materiału finansowego.

Moja ocena: odpowiedzialność nie jest automatyczna, ale nie wolno jej lekceważyć

W praktyce spotykają się dwa przeciwstawne, a jednocześnie błędne założenia.

Pierwsze polega na przekonaniu, że spółka z o.o. zawsze całkowicie oddziela majątek członka zarządu od zobowiązań spółki. Drugie zakłada, że samo postanowienie o bezskutecznej egzekucji automatycznie przesądza wygraną wierzyciela przeciwko każdej osobie ujawnionej w historii zarządu.

Żadne z tych podejść nie jest prawidłowe.

Wierzyciel powinien ustalić okres pełnienia funkcji przez poszczególne osoby, zabezpieczyć dowody bezskuteczności egzekucji i sprawdzić przedawnienie. Członek zarządu powinien natomiast odtworzyć rzeczywistą sytuację finansową spółki oraz ustalić, czy wystąpiła jedna z przesłanek pozwalających uwolnić się od odpowiedzialności.

Sprawa z art. 299 k.s.h. jest w dużej mierze sporem o daty, dokumenty finansowe i ciężar dowodu. Dlatego zarówno dochodzenie należności, jak i obrona przed pozwem powinny być poprzedzone analizą nie tylko KRS oraz postanowienia komornika, lecz całej historii zadłużenia i sytuacji majątkowej spółki.

Jeżeli potrzebujesz oceny możliwości dochodzenia należności od członków zarządu albo otrzymałeś wezwanie lub pozew oparty na art. 299 k.s.h., informacje o zakresie pomocy znajdziesz na stronie Umowy i spory gospodarcze. Możesz również skontaktować się z Kancelarią i krótko opisać swoją sprawę


Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. Ocena odpowiedzialności wymaga analizy dokumentów, okresu pełnienia funkcji oraz sytuacji finansowej konkretnej spółki.