Kontakty z dzieckiem – jak je ustalić i wykonywać?

Czym są kontakty z dzieckiem?

Kontakty z dzieckiem to nie tylko osobiste spotkania. Obejmują również wspólne spędzanie czasu, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, rozmowy telefoniczne, korespondencję oraz kontakt za pomocą komunikatorów i innych środków porozumiewania się na odległość.

W praktyce sposób kontaktów może więc określać między innymi:

• spotkania w określone dni tygodnia,

• weekendy z nocowaniem,

• odbieranie dziecka ze szkoły lub przedszkola,

• sposób podziału świąt,

• ferie i wakacje,

• urodziny i inne ważne dni,

• rozmowy telefoniczne lub kontakty online,

• miejsce i sposób odbierania oraz odwożenia dziecka.

Nie istnieje jeden uniwersalny model kontaktów odpowiedni dla każdej rodziny. Inaczej powinny wyglądać kontakty z kilkuletnim dzieckiem, a inaczej z nastolatkiem. Znaczenie mają również dotychczasowe relacje z rodzicem, odległość między miejscami zamieszkania czy codzienny plan dziecka.

Kontakty z dzieckiem a władza rodzicielska

Kontakty z dzieckiem oraz władza rodzicielska są odrębnymi zagadnieniami.

Rodzic może mieć ograniczoną władzę rodzicielską, a jednocześnie nadal utrzymywać z dzieckiem regularne kontakty. Samo ograniczenie albo nawet pozbawienie władzy rodzicielskiej nie oznacza automatycznie zakazu spotkań z dzieckiem.

Podobnie samo posiadanie pełnej władzy rodzicielskiej nie oznacza, że rodzic może kontaktować się z dzieckiem w dowolnym czasie i bez uwzględniania jego sytuacji.

Dlatego w sprawach rodzinnych trzeba rozróżniać trzy kwestie:

• wykonywanie władzy rodzicielskiej,

• miejsce zamieszkania dziecka,

• sposób wykonywania kontaktów.

Każda z nich może wymagać osobnego uregulowania.

Czy kontakty z dzieckiem zawsze trzeba ustalać przed sądem?

Nie.

Jeżeli rodzice potrafią się porozumieć, mogą samodzielnie ustalić sposób kontaktowania się z dzieckiem. W wielu rodzinach takie rozwiązanie działa najlepiej, ponieważ pozostawia większą elastyczność i pozwala reagować na bieżące potrzeby dziecka.

Problem pojawia się wtedy, gdy ustalenia nie są respektowane, rodzice pozostają w silnym konflikcie albo jedno z nich jednostronnie zmienia wcześniej uzgodnione zasady.

W takiej sytuacji możliwe jest wystąpienie do sądu o formalne ustalenie kontaktów.

Orzeczenie sądu może dokładnie określać dni, godziny, miejsce odbioru dziecka, możliwość nocowania, zasady dotyczące wakacji czy świąt. Dzięki temu zakres kontaktów nie zależy już wyłącznie od bieżących ustaleń pomiędzy rodzicami.

Jak szczegółowo można ustalić kontakty?

Zakres szczegółowości powinien zależeć od sytuacji konkretnej rodziny.

Jeżeli rodzice dobrze współpracują, zbyt sztywne ustalenia mogą być niepotrzebne. Jeżeli natomiast konflikt jest duży, ogólny zapis typu „co drugi weekend” często prowadzi do kolejnych sporów.

W takich przypadkach warto określić między innymi:

• dokładną godzinę rozpoczęcia i zakończenia kontaktu,

• miejsce odbioru dziecka,

• osobę odpowiedzialną za odbiór i odwiezienie,

• możliwość nocowania,

• sposób podziału świąt,

• sposób podziału ferii i wakacji,

• kontakty w urodziny dziecka lub rodzica,

• możliwość rozmów telefonicznych,

• sposób postępowania w razie choroby dziecka,

• zasady dotyczące wyjazdów.

Im bardziej konfliktowa jest sytuacja pomiędzy rodzicami, tym większego znaczenia nabiera precyzja.

Dobre rozstrzygnięcie powinno przede wszystkim ograniczać sytuacje, w których rodzice muszą każdorazowo ponownie negocjować podstawowe kwestie.

Czym kieruje się sąd, ustalając kontakty z dzieckiem?

Najważniejszym kryterium jest dobro dziecka.

Postępowanie dotyczące kontaktów nie powinno być traktowane jako sposób rozstrzygnięcia, który z rodziców „ma rację” w konflikcie między dorosłymi.

Sąd bierze pod uwagę między innymi:

• wiek dziecka,

• dotychczasową więź z każdym z rodziców,

• sposób sprawowania opieki przed rozstaniem,

• stan zdrowia dziecka,

• szkołę lub przedszkole,

• zajęcia dodatkowe,

• godziny pracy rodziców,

• odległość między miejscami zamieszkania,

• możliwości organizacyjne każdego z rodziców,

• dotychczasowy sposób wykonywania kontaktów,

• sytuację emocjonalną dziecka.

Znaczenie może mieć również stanowisko samego dziecka, jeżeli jego wiek i stopień dojrzałości pozwalają na jego rozsądne wyrażenie.

Dlatego przygotowując propozycję kontaktów, warto patrzeć nie tylko na oczekiwania rodzica, ale przede wszystkim na to, jak dany model będzie funkcjonował w codziennym życiu dziecka.

Czy sąd może wysłuchać dziecko?

Tak.

Jeżeli rozwój, stan zdrowia i stopień dojrzałości dziecka na to pozwalają, sąd może wysłuchać jego stanowiska.

Nie oznacza to jednak, że dziecko samo podejmuje decyzję, z którym rodzicem i kiedy chce się spotykać.

Sąd powinien uwzględnić rozsądne życzenia dziecka, ale jednocześnie ocenia całą jego sytuację oraz pozostały materiał zgromadzony w sprawie.

Im starsze i bardziej dojrzałe jest dziecko, tym jego stanowisko może mieć większe znaczenie.

Jednocześnie nie powinno się przenosić na dziecko odpowiedzialności za rozwiązanie konfliktu pomiędzy rodzicami ani stawiać go w sytuacji konieczności „wybierania” jednego z nich.

Kontakty z dzieckiem w sprawie rozwodowej

Jeżeli rodzice pozostają małżeństwem i prowadzą sprawę o rozwód, kwestia kontaktów z dzieckiem może zostać uregulowana już w wyroku rozwodowym.

Rodzice mogą przedstawić sądowi własne porozumienie dotyczące kontaktów. Jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka, sąd może je uwzględnić.

Jeżeli porozumienia nie ma, sposób kontaktów może zostać ustalony przez sąd.

Dlatego przed rozpoczęciem sprawy rozwodowej warto zastanowić się nie tylko nad samym rozwiązaniem małżeństwa, ale również nad tym, jak po rozstaniu ma wyglądać codzienna relacja dziecka z każdym z rodziców.

Więcej informacji dotyczących samego postępowania rozwodowego znajdziesz na stronie Rozwód w Katowicach.

Kontakty z dzieckiem a alimenty

Kontakty oraz alimenty to dwie odrębne kwestie.

Brak płacenia alimentów nie oznacza automatycznie utraty prawa do kontaktów z dzieckiem.

Podobnie rodzic regularnie płacący alimenty nie uzyskuje z tego powodu prawa do spotkań w dowolnym czasie albo na warunkach ustalanych jednostronnie.

Wysokość alimentów oraz sposób wykonywania kontaktów powinny być oceniane odrębnie, choć oczywiście oba zagadnienia mogą pojawiać się w tej samej sytuacji rodzinnej.

Nie powinno się więc uzależniać kontaktów od zapłaty określonej kwoty ani traktować utrudniania spotkań jako sposobu egzekwowania świadczeń alimentacyjnych.

Więcej informacji na temat świadczeń na rzecz dziecka znajdziesz na stronie Alimenty na dziecko.

Zabezpieczenie kontaktów na czas trwania postępowania

Sprawa o ustalenie kontaktów może trwać wiele miesięcy, podczas gdy relacja rodzica z dzieckiem wymaga uregulowania od razu.

Dlatego możliwe jest złożenie wniosku o zabezpieczenie kontaktów na czas trwania postępowania.

Sąd może wówczas określić tymczasowy sposób spotkań jeszcze przed wydaniem końcowego postanowienia.

Wniosek o zabezpieczenie powinien być możliwie konkretny. Warto wskazać:

• konkretne dni,

• godziny rozpoczęcia i zakończenia kontaktów,

• miejsce odbioru dziecka,

• możliwość nocowania,

• sposób odwożenia dziecka,

• ewentualne zasady dotyczące rozmów telefonicznych.

Dzięki temu tymczasowe rozstrzygnięcie może rzeczywiście regulować sytuację rodziny przez czas trwania postępowania.

Czy można zmienić wcześniej ustalone kontakty?

Tak.

Sposób kontaktów nie musi obowiązywać w niezmienionej formie aż do pełnoletności dziecka.

Życie rodziny się zmienia. Dziecko dorasta, rozpoczyna szkołę, pojawiają się nowe zajęcia, zmienia się miejsce zamieszkania albo godziny pracy rodziców.

Zmiana kontaktów może być uzasadniona między innymi:

• wiekiem dziecka,

• zmianą jego planu dnia,

• rozpoczęciem szkoły,

• przeprowadzką jednego z rodziców,

• zmianą godzin pracy,

• zmianą potrzeb dziecka,

• poprawą albo pogorszeniem relacji z rodzicem,

• problemami pojawiającymi się przy dotychczasowym modelu.

Samo niezadowolenie jednego z rodziców z wcześniejszego rozstrzygnięcia nie musi jednak wystarczyć.

Trzeba pokazać, dlaczego obecny sposób kontaktów przestał odpowiadać sytuacji dziecka i dlaczego proponowana zmiana będzie dla niego korzystna.

Co zrobić, gdy drugi rodzic utrudnia kontakty?

Jednym z najczęstszych problemów jest niewykonywanie wcześniej ustalonych kontaktów.

Może chodzić przykładowo o:

• nieprzekazywanie dziecka w ustalonym czasie,

• regularne odwoływanie spotkań,

• jednostronną zmianę godzin,

• organizowanie innych zajęć dokładnie w czasie kontaktu,

• brak możliwości rozmowy telefonicznej,

• utrudnianie odbioru dziecka.

Jeżeli kontakty wynikają z orzeczenia sądu albo ugody i nie są prawidłowo wykonywane, przepisy przewidują specjalne postępowanie służące ich egzekwowaniu.

Sąd może najpierw zagrozić osobie naruszającej obowiązki związane z kontaktami nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej, a przy dalszym niewykonywaniu obowiązków możliwe jest nakazanie jej zapłaty.

Każda sytuacja wymaga jednak ustalenia przyczyn, dla których kontakt się nie odbył.

Inaczej należy oceniać świadome utrudnianie spotkań przez rodzica, a inaczej sytuację, w której przyczyna wynika z zachowania samego dziecka, jego zdrowia albo innych obiektywnych okoliczności.

Co jeżeli rodzic sam nie realizuje ustalonych kontaktów?

Problem może występować także wtedy, gdy rodzic mający ustalone kontakty sam ich regularnie nie wykonuje.

Powtarzające się:

• nieodbieranie dziecka,

• odwoływanie spotkań w ostatniej chwili,

• skracanie kontaktów,

• nieregularność,

• brak zainteresowania ustalonymi terminami

mogą powodować destabilizację życia dziecka.

Jeżeli taki stan utrzymuje się przez dłuższy czas, może pojawić się potrzeba zmiany dotychczasowego sposobu kontaktów i dostosowania go do rzeczywistej sytuacji.

Przy ocenie sprawy istotne jest bowiem nie tylko to, jak kontakty zostały formalnie ustalone, ale również jak faktycznie były wykonywane.

Czy sąd może ograniczyć kontakty z dzieckiem?

Tak.

Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd może wprowadzić ograniczenia w sposobie wykonywania kontaktów.

Możliwe jest przykładowo:

• zakazanie zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu,

• ustalenie spotkań w obecności drugiego rodzica,

• ustalenie kontaktów w obecności kuratora albo innej wskazanej osoby,

• ograniczenie kontaktów do określonych form,

• ograniczenie porozumiewania się na odległość.

Zakres ograniczenia powinien odpowiadać konkretnemu problemowi.

Celem nie jest karanie rodzica, lecz zapewnienie dziecku odpowiednich warunków kontaktu i ochrony jego dobra.

Czy sąd może całkowicie zakazać kontaktów?

Tak, ale zakaz kontaktów jest rozwiązaniem stosowanym w poważniejszych sytuacjach.

Jeżeli utrzymywanie kontaktów z rodzicem poważnie zagraża dobru dziecka albo je narusza, sąd może całkowicie zakazać ich wykonywania.

Jest to środek znacznie dalej idący niż samo ograniczenie kontaktów.

Dlatego żądanie całkowitego zakazu powinno być oparte na konkretnych okolicznościach oraz odpowiednim materiale dowodowym.

Sam konflikt pomiędzy rodzicami co do zasady nie powinien być wystarczającą podstawą do całkowitego zerwania relacji dziecka z jednym z nich.

Czy dziadkowie mogą domagać się kontaktów z wnukiem?

Tak.

Sprawy o kontakty nie dotyczą wyłącznie rodziców.

O ustalenie kontaktów z dzieckiem mogą w odpowiednich sytuacjach występować również między innymi:

• dziadkowie,

• rodzeństwo,

• inni krewni w linii prostej,

• osoby, które przez dłuższy czas sprawowały pieczę nad dzieckiem.

Także w takich sprawach podstawowym kryterium jest dobro dziecka.

Samo pokrewieństwo nie oznacza automatycznie prawa do dowolnie szerokich kontaktów. Znaczenie ma między innymi rzeczywista więź pomiędzy dzieckiem a daną osobą oraz wpływ kontaktów na jego sytuację.

Jakie dowody mogą mieć znaczenie w sprawie o kontakty?

Zakres potrzebnego materiału dowodowego zależy od przyczyny sporu.

Znaczenie mogą mieć między innymi:

• korespondencja pomiędzy rodzicami,

• wiadomości dotyczące ustalania terminów spotkań,

• dokumentacja wskazująca, jak wcześniej wyglądała opieka nad dzieckiem,

• informacje ze szkoły lub przedszkola,

• dokumentacja medyczna,

• zeznania świadków,

• dokumenty dotyczące miejsca zamieszkania i warunków sprawowania opieki,

• materiały pokazujące sposób dotychczasowego wykonywania kontaktów.

Nie chodzi jednak o gromadzenie każdej wiadomości świadczącej o konflikcie pomiędzy rodzicami.

Najbardziej wartościowe są dowody pokazujące okoliczności, które rzeczywiście mają znaczenie dla sposobu wykonywania kontaktów i dobra dziecka.

Jak może pomóc radca prawny w sprawie o kontakty z dzieckiem?

Sprawy dotyczące kontaktów często należą do najbardziej emocjonalnych postępowań rodzinnych.

Dlatego szczególnego znaczenia nabiera oddzielenie konfliktu pomiędzy rodzicami od tego, jakie rozwiązanie rzeczywiście będzie możliwe do stosowania w codziennym życiu dziecka.

Pomoc prawna może obejmować między innymi:

• analizę sytuacji rodzinnej,

• przygotowanie propozycji sposobu kontaktów,

• sporządzenie porozumienia rodzicielskiego,

• przygotowanie wniosku o ustalenie kontaktów,

• przygotowanie wniosku o zmianę kontaktów,

• przygotowanie wniosku o zabezpieczenie,

• sporządzenie odpowiedzi na wniosek drugiego rodzica,

• reprezentację przed sądem,

• sprawy związane z ograniczeniem kontaktów,

• postępowania dotyczące niewykonywania ustalonych kontaktów,

• pomoc w negocjacjach pomiędzy rodzicami.

Dobre uregulowanie kontaktów powinno nie tylko prawidłowo wyglądać w orzeczeniu sądu, ale przede wszystkim dać się wykonywać w praktyce i zapewniać dziecku stabilność.

Kontakty z dzieckiem w Katowicach – warto dobrze przygotować sprawę

Każda rodzina funkcjonuje inaczej, dlatego sposób kontaktów powinien być dostosowany do konkretnej sytuacji dziecka i rodziców.

W jednej sprawie wystarczające będzie ustalenie weekendów i wakacji. W innej konieczne może być szczegółowe określenie godzin, sposobu odbierania dziecka, świąt, kontaktów telefonicznych lub zasad dotyczących obecności innych osób.

Im większy konflikt pomiędzy rodzicami, tym większe znaczenie ma przygotowanie rozwiązania, które ograniczy możliwość powstawania kolejnych sporów.

Kancelaria Radcy Prawnego Sebastian Stokłosa w Katowicach świadczy pomoc w sprawach dotyczących ustalenia, zmiany, ograniczenia i wykonywania kontaktów z dzieckiem, zarówno na etapie próby porozumienia rodziców, jak i w postępowaniu przed sądem.

Informacje o pomocy kancelarii w pozostałych sprawach rodzinnych znajdziesz na stronie Prawo rodzinne.